فیروزکوه در انتظار عمل؛ از وعده‌ها تا واقعیت‌های محلی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از فیروزکوه، شهرستان فیروزکوه با پیشینه‌ای غنی و ظرفیت‌های خیره‌کننده در گردشگری، کشاورزی و صنعت، سال‌هاست در حصار نگاه عبوری و کمبود توجه پایدار مانده است. با وجود سفرهای متوالی دو رئیس‌جمهور در سال‌های 1403 و 1404 و مصوبات امیدبخش برای تحول، شواهد نشان می‌دهد اجرای این وعده‌ها با کندی و چالش مواجه است. گزارش پیش رو واکاوی می‌کند که چرا فیروزکوه، با همه قابلیت‌ها، هنوز نتوانسته به موتور محرکه توسعه در شرق استان تهران تبدیل شود.

فیروزکوه، نگین گمشده شرق استان تهران با پیشینه‌ای کهن و طبیعتی بکر، سال‌هاست در حصار نگاه عبوری محبوس مانده است. این شهرستان که حدود 12 درصد از مساحت استان تهران را در بر می‌گیرد، با وجود برخورداری از ظرفیت‌های خیره‌کننده در گردشگری، کشاورزی و صنعت، هنوز نتوانسته سهم شایسته‌ای از توسعه متوازن را به خود اختصاص دهد. سوال اساسی اینجاست: چرا شهری با این همه قابلیت، همچنان با رشد اقتصادی کند و هویت بصری فرسوده دست‌وپنجه نرم می‌کند؟

شناسنامه فیروزکوه: جمعیت، وسعت و یک هویت تاریخی

شهرستان فیروزکوه با مساحتی بالغ بر 3,816 کیلومتر مربع، پهناورترین شهرستان استان تهران محسوب می‌شود. بر اساس آخرین سرشماری، جمعیت این شهرستان حدود 40 هزار نفر است که از این تعداد، ساکنین بخش مرکزی (شهر فیروزکوه) نزدیک به 20,000 نفر و بقیه در روستاها و نواحی توابع پراکنده هستند. فیروزکوه با قدمتی دیرینه، به دلیل قرار گرفتن در مسیر تاریخی جاده ابریشم، همواره اهمیت ارتباطی داشته است، اما امروز به نظر می‌رسد تنها به عنوان یک مسیر ترانزیت برای عبور مسافران به شمال کشور تقلیل یافته است.

ظرفیت‌های بکر و فرصت‌های ازدست‌رفته

فیروزکوه گنجینه‌ای از مواهب طبیعی و اقتصادی است که عمدتاً بدون استفاده مانده‌اند.

صنعت: شهرک‌هایی با پیوند ضعیف: این شهرستان میزبان چندین شهرک و ناحیه صنعتی از جمله شهرک صنعتی فیروزکوه است که در زمینی به وسعت 70 هکتار قرار دارد. با وجود حضور واحدهای صنعتی، به نظر می‌رسد پیوند این شهرک‌ها با اقتصاد پایه شهرستان ضعیف است. آمار دقیقی از گردش مالی کل این شهرک‌ها یا سهم اشتغال مستقیم آنها برای فیروزکوه در دسترس نیست، اما شواهد میدانی و اظهارنظر مسئولان محلی حاکی از آن است که این صنایع نتوانسته‌اند نقش محرک پایدار در توسعه زیرساخت‌های شهری یا ایجاد فرصت‌های شغلی گسترده برای ساکنان بومی ایفا کنند.

گردشگری: گنج پنهان: فیروزکوه با دارا بودن 35 امامزاده، 28 قلعه تاریخی، 8 کاروانسرا و جاذبه‌های طبیعی کم‌نظیری مانند تنگه واشی، منطقه توریستی خمده، دریاچه لزور و دریاچه سد نمرود، از قطب‌های بالقوه گردشگری کشور است. با این حال، نبود زیرساخت‌های اقامتی باکیفیت، مراکز پذیرایی مناسب و برنامه‌ریزی منسجم، باعث شده تا این شهرستان سهم ناچیزی از منافع گردشگری کسب کند. مسافران، فیروزکوه را صرفاً یک **مسیر عبوری می‌دانند و اغلب بدون توقف و هزینه کردن به مقصد دیگری می‌روند.

کشاورزی و دامداری: محروم از زنجیره ارزش: بخش کشاورزی و دامداری از ستون‌های سنتی اقتصاد فیروزکوه است. این شهرستان دارای حدود 60,000 هکتار اراضی زیر کشت است و محصولاتی مانند گندم، جو، سیب زمینی، یونجه و انواع محصولات باغی در آن تولید می‌شود. در بخش دامداری نیز فعالیت‌های گسترده‌ای صورت می‌گیرد. با این وجود، بزرگ‌ترین مشکل، نبود صنایع تبدیلی و فرآوری در محل است. بیشتر محصولات خام به خارج از شهرستان فرستاده می‌شوند و ارزش افزوده چندانی برای فیروزکوه ایجاد نمی‌کنند. این امر به همراه مشکلاتی مانند نوسانات قیمت و سختی فروش، معیشت کشاورزان و دامداران را با مخاطره مواجه کرده است.

سفرهای ریاست جمهوری به فیروزکوه: نگاهی به مصوبات و روند اجرایی آنها

در سال‌های 1403 و 1404، شهرستان فیروزکوه شاهد سفرهای دو رئیس‌جمهور بود که نشان‌دهنده توجه ویژه بالاترین مقامات اجرایی کشور به مشکلات و ظرفیت‌های این منطقه است. با این حال، پرسش اصلی مردم و فعالان اقتصادی این است که این سفرها تا چه اندازه توانسته بر بهبود معیشت و توسعه این شهرستان تأثیرگذار باشد.

سفر مسعود پزشکیان در اسفند 1403: تاکید بر توسعه گردشگری و کشاورزی

مسعود پزشکیان در تاریخ 16 اسفند 1403 در قالب سفرهای استانی هیئت دولت، از فیروزکوه بازدید کرد. در این سفر، بر محورهای کلیدی زیر تأکید شد:

توسعه زیرساخت‌های گردشگری: با توجه به پتانسیل‌های طبیعی و تاریخی فیروزکوه، بر لزوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اقامتی، پذیرایی و راه‌های دسترسی به جاذبه‌هایی مانند تنگه واشی تأکید گردید.

حمایت از بخش کشاورزی و دامداری: با اشاره به نقش محوری این بخش‌ها در اقتصاد محلی، بر ضرورت توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، ایجاد بازارچه‌های فروش محصولات و حل مشکل آب کشاورزی تصریح شد.

تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام: پروژه سد نمرود به عنوان یک مطالبه دیرینه مردمی و کلید توسعه منطقه، در کانون توجه این سفر قرار داشت.

سفر سید ابراهیم رئیسی در دی 1404: پیگیری عملی وعده‌ها و دستور کار فوری

سید ابراهیم رئیسی در تاریخ 2 دی 1404، مستقلاً و با اولویت بررسی پروژه‌های زیرساختی، از فیروزکوه و به طور ویژه از پروژه سد نمرود بازدید کرد. این سفر که با فاصله نسبتاً کمی از سفر دولت پیشین انجام شد، حاوی نکات و دستورات اجرایی مشخص‌تری بود:

دستور قاطع برای تکمیل سد نمرود: رئیس‌جمهور با بیان اینکه «سد نمرود پس از 20 سال باید هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسد»، به طور مشخص از وزیر نیرو خواست تا موانع این پروژه را حداکثر ظرف یک سال برطرف کند. وی تصریح کرد که این سد می‌تواند تحول عظیمی در تأمین آب شرب، کشاورزی و توسعه صنعتی منطقه ایجاد کند.

تأمین زیرساخت‌های حیاتی: رئیسی بر لزوم تسریع در پروژه‌های آب و برق روستایی، تکمیل بیمارستان و مراکز درمانی، و نیز ساماندهی رودخانه‌ها برای جلوگیری از خسارات سیل تأکید کرد.

انتقاد از روزمرگی مدیریتی: رئیس‌جمهور خطاب به مدیران استانی و محلی، بر لزوم «کار جهادی» و «پرهیز از روزمرگی» تأکید نمود و خواستار پیگیری مستمر مصوبات و تبدیل وعده‌ها به عمل شد.

وضعیت فعلی مصوبات: میان وعده و عمل

اگرچه مصوبات این سفرها روی کاغذ جامع و امیدبخش هستند، اما گزارش‌های میدانی و پیگیری‌های خبرنگار تسنیم نشان می‌دهد که روند اجرایی شدن بسیاری از این وعده‌ها کند و ناملموس است.

پروژه سد نمرود: با وجود دستور صریح رئیس‌جمهور برای رفع موانع در کمتر از یک سال، این پروژه کلیدی هنوز در انتظار تزریق اعتبار قطعی و رفع برخی مشکلات فنی است. پیش‌بینی می‌شود بهره‌برداری کامل از آن حداقل تا یک تا دو سال آینده به طول بیانجامد.

طرح‌های گردشگری و کشاورزی: علیرغم تأکیدات، بودجه و طرح مشخصی برای ایجاد زنجیره ارزش کامل در گردشگری یا احداث صنایع تبدیلی کشاورزی در مقیاس قابل توجه دیده نمی‌شود. اغلب اقدامات در حد ساماندهی محدود برخی جاذبه‌ها یا پرداخت تسهیلات خرد باقی مانده‌اند.

مصوبات درمانی و زیرساختی: پروژه بیمارستان و ارتقای مراکز درمانی با سرعت بسیار اندکی در حال پیشرفت است. در زمینه ساماندهی رودخانه‌ها نیز تنها اقدامات مقطعی انجام شده است.

به نظر می‌رسد فقدان مدیریت یکپارچه و پیگیر در سطح استان تخصیص نیافتن اعتبارات کافی در بودجه‌های سالانه، و نبود نهاد ناظر قوی برای پیگیری مصوبات سفرهای ریاست جمهوری، اصلی‌ترین دلایل تأخیر در اجرای این وعده‌هاست. مردم فیروزکوه که بارها شاهد سفر مقامات و شنیدن وعده‌ها بوده‌اند، این بار چشم‌به‌راه تحقق عملی این دستورات در یک بازه زمانی مشخص هستند. آینده توسعه فیروزکوه به میزان جدیت در اجرای همین مصوبات گره خورده است.

چرا فیروزکوه رشد اقتصادی چندانی نداشته است؟

ریشه‌های این رکود را می‌توان در چند عامل کلیدی جستجو کرد:

 نگاه تاریخی عبوری: تمرکز برنامه‌ریزان ملی و استانی همواره بر توسعه کریدور ترانزیتی فیروزکوه بوده، نه تبدیل آن به یک مقصد اقتصادی و گردشگری.

کمبود مزمن اعتبارات: شهرداری فیروزکوه با بودجه‌ای ناچیز (با درجه 7) قادر به نوسازی زیرساخت‌های شهری، حمل‌ونقل عمومی (که 90 درصد ناوگان آن فرسوده است) و ایجاد جذابیت‌های بصری شهری نیست.

ضعف در مدیریت یکپارچه و پیگیری مصوبات: به نظر می‌رسد پیگیری مصوبات کلان در سطح شهرستان با قوت کافی انجام نمی‌شود. همچنین، هماهنگی ضعیف بین ادارات دولتی مستقر در شهرستان و نهادهای محلی مانند شهرداری، از موانع توسعه است.

غفلت از زنجیره ارزش در بخش‌های کلیدی: عدم سرمایه‌گذاری روی صنایع تبدیلی کشاورزی و گردشگری منسجم، باعث خام‌فروشی منابع و خروج سرمایه از شهرستان شده است.

فضای کسب‌وکار و معیشت: تلاش در سایه بی‌ثباتی

فضای کسب‌وکار در فیروزکوه، انعکاسی از اقتصاد کل شهرستان است. بخش اصلی اشتغال، هنوز بر پایه کشاورزی سنتی، دامداری و مشاغل دولتی استوار است. بخش خصوصی پویا و دانش‌بنیان جایگاه چندانی ندارد. درآمد خانوارها اغلب بی‌ثبات و وابسته به عوامل طبیعی و نوسانات بازار است. جوانان به دلیل کمبود فرصت‌های شغلی متنوع و با درآمد مناسب، تمایل به مهاجرت دارند که این خود چالشی جمعیتی ایجاد کرده است.

شهرستان فیروزکوه این ظرفیت را دارد که به عنوان یک حلقه گمشده در توسعه استان تهران باقی بماند. تحقق این مهم، مستلزم چند اقدام فوری است، نخست، اجرای بدون تأخیر مصوبات سفرهای ریاست جمهوری، به ویژه تکمیل سد نمرود که کلید توسعه کشاورزی و صنعت است. دوم، تغییر نگاه از عبوری به مقصد با سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌های گردشگری و معرفی ظرفیت‌ها. سوم، حمایت از ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی برای کشاورزی و دامداری تا ارزش افزوده در شهرستان ایجاد شود. چهارم، تقویت مدیریت محلی و پیگیری مستمر مشکلات در سطح استان و کشور. آینده فیروزکوه نه در کاروان‌سراهای خالی از مسافر، که در مزارع پررونق، کارگاه‌های صنعتی پویا و اقامتگاه‌های پر از گردشگر رقم می‌خورد. زمان آن فرا رسیده که عبور از فیروزکوه، به توقف و سرمایه‌گذاری در آن تبدیل شود.

انتهای پیام/